Vivi homece en Unu Mondo

Programo de la partio UNU MONDO

por la Eŭropaj Balotoj 2014 en Germanio

Akceptita de la membrokunveno de Eine-Welt-Partei en Wiesbaden, la 23-an de junio 2013

 Superi limojn

Eine-Welt-Partei (EINE WELT), en Esperanto Partio Unu Mondo (UNU  MONDO) estas germana partio por justa tutmondiĝo. Ĝi  konsistas je du trionoj el esperantistoj (kun malkreskanta tendenco, ĉar ekde printempo 2011 aliĝis al ĝi nur neesperantistoj). La sekva programo - proponata por la Eŭropaj Balotoj  en junio 2014 - estas forte inspirita de Zamenhof kaj de Edmond Privat. En ĉapitro 5 ni pledas rekte por Esperanto.

 

La esperanta versio estas libera traduko de la germanlingva originalo „Menschenwürdig leben in der Einen Welt“.

 

Atetigo: Por faciligi la aliron al pli detalaj informoj, tiu ĉi versio entenas kelkajn ligilojn. Tiuj ne estas parto de la oficiala programo.

 


Antaŭparolo

La plej granda defio de la nuntempo estas ebligi al ĉiuj homoj nun kaj estonte homecan vivon. Problemoj kiel klimatoŝanĝiĝo, financa kaj ŝulda krizo kaj la abismo inter riĉaj kaj malriĉaj landoj estas problemoj tutmondaj. Sed la tutmonda politiko ankoraŭ estas tro regata de tiaj politikistoj, kiuj sentas devon reprezenti la interesojn de sia propra popolo, t.e. interesojn naciajn. Kontraŭe, la partio UNU MONDO aktivas ĉefe por tio, kio estas bona por la tuta homaro.

 


 

1. Por EU-politiko bazitaj sur homaj rajtoj

 

UNU MONDO deziras meti homajn rajtojn kiel la rajton je nutraĵo, je aliro al pura akvo, je medicinaj servoj kaj klerigado en la centron de la politiko de EU. Tiaj rajtoj estas parto de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. En la praktiko ili tamen montriĝis nedevigaj celoj, al kiuj oni daŭre dediĉas tro malmulte da atento.

 

2. Certigi la rajton je nutraĵo

 

La Komuna Agrikultura Politiko de EU alte respektu la rajton je nutraĵo. Precipe necesas atenti pri tio, ke importoj de subvenciitaj produkoj el EU ne detruu en malpli riĉaj landoj la lokajn merkatojn kaj tiamaniere la vivobazon de kamparanoj. Same fiŝkaptaj traktatoj estu kiel eble plej baldaŭ ŝanĝitaj tiel, ke troa fiŝkaptado malaperu kaj la interesoj de la malpli riĉaj landoj kaj precipe de la tieaj lokaj fiŝkaptistoj estu pli respektataj.

 

Necesas limigi la kreskantan kontrolon de la tutmonda agrikultura kaj nutraĵa merkato fare de kelkaj grandaj konzernoj. Patentoj je semoj kaj brutoj estu malpermesataj. Samtempe necesas akceli evoluan kunlaboron kaj justan komercon.

 

La sekureco de nutrado havu prioritaton, tiel ke la produktado de biobrulaĵoj estu forte reduktata. Same cele al sufiĉa nutrado, sed ankaŭ pro etikaj kaj ekologiaj kialoj, oni malpliigu la konsumadon de viando kaj la amasan bestobredadon.

 

3. Ekologi-sociala merkata ekonomio

 

UNU MONDO respektas merkatajn principojn kiel instigoj al ekonomia kaj teknologia progreso. Tamen la strebado al profito estu direktata tiel, ke socialaj kaj ekologiaj bezonoj estu respektataj. Sekve UNU MONDO aktivas por ekologi-sociala merkata ekonomio. En la epoko de la tutmondiĝo necesas strebi al tutmonda ekologi-sociala merkata ekonomio, por ke la atingitaj ekologiaj kaj socialaj niveloj en unu parto de la mondo ne estu subfosataj per sociala kaj ekologia dumpingo.

 

UNU MONDO subtenas la iniciativon Tutmonda Marshall Plano favore al mondo en ekvilibro. En la centro de la tutmonda politiko estu la batalo kontraŭ mizero, la konservado de la paco kaj mediprotektado. La Jarmilaj Evoluigaj Celoj ofertas ankaŭ post 2015, la limdato fiksita de UN, orientiĝon por la alstrebindaj ŝanĝoj. Por malpliigi ekstreman malriĉecon estu disponigataj kromaj financaj rimedoj, kiujn oni povas akiri precipe el la impostado de tutmondaj ekonomiaj procesoj.

 

Tiaj financaj negocoj, kiuj konsistas pli el vetoj ol el investoj en sencohavaj projektoj, estu forte limigataj. Spekulado pri nutraĵoj estu plejparte malpermesata. UNU MONDO engaĝiĝas por funkcianta reala ekonomio anstataŭ por memstariĝantaj financaj merkatoj. 

 

La produktado de elektra kurento okazu en EU kaj laŭeble ankaŭ tutmonde komplete per renovigeblaj energioj. Tiel longe, kiel oni foruzas en EU ankoraŭ grandajn kvantojn de fosiliaj brulaĵoj, oni alstrebu kompensadon de la emisiado de karbondioksido. Fosiliaj brulaĵoj, kies elterigo forte damaĝas al la naturmedio, estu lasataj en la tero, por ne plifortigi la klimatoŝanĝiĝon. Ni kontraŭas al hidraŭlika fendado.

 

4. Tutmonda demokratio

 

UNU MONDO pozitive rilatas al la Unuiĝintaj Nacioj. Tamen tiuj ĉi estas – ekzemple pro vetoaj rajtoj en ĝia Konsilio de Sekureco – ofte ne agokapablaj; krome ilia demokratia legitimeco estas nesufiĉa. Sekve UNU MONDO subtenas ĉiujn strebadojn fortigi demokration sur tutmonda nivelo, precipe la Kampanjon por Parlamenta Asembleo ĉe UN. Je longa vido, demokratie elektita Monda Parlamento decidu pri gravaj tutmondaj problemoj kaj tiamaniere limigu la potencon de unuopaj ŝtataj prezidentoj kaj de internaciaj konzernoj. Fine tutmonda sociala sistemo – kiu subtenu la malfortulojn laŭ la principo de helpo al sinhelpo – povus preskaŭ plene malaperigi ekstreman malriĉecon. Por venigi jam je meza vido ambaŭgajnajn situaciojn, UNU MONDO subtenas ankaŭ simultanan politikon por solvi tutmondajn problemojn (Simpol-movado).  

 

5. Malpliigi la timon pri perdo de nacia suvereneco

 

Ankoraŭ nuntempe la tutmondaj elspezoj por armado superas pli ol dekoble la elspezojn por evolua kunlaboro. Profitas el la suvereneco de naciaj ŝtatoj precipe la armila industrio kaj diktatoroj. Sekve estas dezirinde fordoni la absolutan suverencon de naciaj ŝtatoj al tutmonda institucio, kiu unuavice celu protekti homajn rajtojn. Tio malfermas novajn perspektivojn favore al paco, mediprotektado kaj forigo de la abismo inter riĉaj kaj malriĉaj landoj. La potenco de tia institucio – kiu povus esti pluevoluigitaj Unuiĝintaj Nacioj aŭ nova organizo – estu konstitucie limigita; krome necesas respekti demokratiajn principojn.

 

Sub tiaj kondiĉoj UNU MONDO vidas en tutmonda demokratio esence pli da ŝancoj ol riskoj. Sekve necesas malpliigi la timon fordoni rajtojn de nacia suvereneco. UNU MONDO atentigas pri tio, ke ankaŭ en la monda historio la fondo de federacioj (ekz. en 1787 en Norda Ameriko kaj en 1848 en Svisio) vekis – pro la onidira malsameco de la unuopaj landoj kaj kulturoj – fortan reziston, kiu tamen fine montriĝis plejparte senbaza.

 

Por faciligi al homoj akcepti la kunigon de ŝtatoj al Monda Federacio, UNU MONDO deziras akceli tutmondan pensadon kaj mondcivitanecon. UNU MONDO pozitive rilatas al la ideo de Tutmonda Etiko por emfazi la komunajn trajtojn de la religioj, kaj deziras ankaŭ subteni la disvastigon de la internacia lingvo Esperanto – de dua lingvo neŭtrala kaj facile lernebla, konstruita ĝuste por servi al kompreniĝo kaj paco inter la popoloj.

 

6. Por Eŭropo en ekvilibro

 

UNU MONDO favoras la Eŭropan Unuiĝon. Ĝi deziras Eŭropon stabilan kaj ankaŭ fortan, por ke certaj celoj, kiuj nuntempre trovas en Eŭropo pli da atento ol en Usono (ekz. ŝparema uzo de naturaj resursoj kaj relative alta nivelo de sociala sekureco) ludu centran rolon ne nur en daŭre malgraviĝanta parto de la mondo. Por efike malpliigi ekonomiajn malekvilibrojn, UNU MONDO favoras pluevoluigon de EU (aŭ, unue de partoj de ĝi) al Eŭropa Federacio.

 

7. Eŭropa Federacio kiel elirejo el la ŝulda krizo

 

En EU ekzistas la danĝero, ke malpli riĉaj landoj konstante malpliriĉiĝas: Alta senlaboreco kaj altaj ŝuldoj povas devigi ŝtatojn, altigi impostojn kaj malpliigi ŝtatajn elspezojn, kio povas plu malpliigi la kapablon konkurenci en la monda merkato. Aldoniĝas la elmigrado de kapablaj laboristoj. Eŭropa Federacio havus la kapablon restarigi ekvilibrojn – per centra financa politiko, transpagoj al malpli riĉaj landoj en EU kaj harmoniigo de socialaj sistemoj. La ekzemplo de Usono montras, ke per federacio eblus malakrigi la ŝuldan krizon, ĉar tie regas – malgraŭ eĉ pli altaj ŝuldoj – malpli kriza etoso ol en la Eŭrozono.

 

Kiel relative rapide ekfunkciantaj rimedoj por malhelpi bankrotiĝojn de ŝtatoj, UNU MONDO opinias la nove konstruitajn stabilecajn mekanismojn de la Eurozono akcepteblaj. Ĉiukaze gravas malpliigi misproporciojn inter en- kaj elspezoj, kio pli facile eblas sur nivelo de Eŭropa Federacio (kiu antaŭvideble devus pagi relative malaltajn interezojn por siaj ŝuldoj) ol sur la nivelo de unuopaj, en financaj aferoj suverenaj ŝtatoj.

 

8. Pluevoluigo de la eŭropa demokratio

 

UNU MONDO subtenas parlamentan demokration, kompletigantan per elementoj de rekta demokratio. Ni postulas realigi kiel eble plej baldaŭ paŝojn por fortigi la demokration sur eŭropa nivelo. La nuna situacio, laŭ kiu eŭropaj civitanoj povas elekti nur reprezentantojn de sia propra ŝtato en la Eŭropa Parlamento, estas nekontentiga. UNU MONDO subtenas la proponojn rekte elekti la prezidanton de la Eŭropa Komisiono, kaj elekti parton de la EU-deputitoj per transnaciaj balotoj.

 

9. Por Eŭropo, kiu servu al la mondo

 

UNU MONDO trovas la Eŭropan Unuiĝon utila por ke Eŭropo povu almenaŭ konservi sian nivelon de sociala sekureco kaj restu konkurenckapabla en la mondo. Eĉ se nuntempe ĉ. 99 % de la daŭre malsatantaj homoj vivas ekster la industriaj landoj, ankaŭe ene de Eŭropo restas multege por fari por malpliigi homan suferon (ekz. pro senlaboreco, malsaneco aŭ mankantaj perspektivoj). Tamen UNU MONDO estas konvinkita pri tio, ke multaj ideoj, kiuj unue utilas ĉefe al homoj en malpli riĉaj landoj, fine kondukos al ĉiea gajno. Ni deziras Eŭropon, kiu servu al la mondo, kaj volas direkti la eŭropan politikon favore al mondo pli paca, pli justa kaj pli humana.

 


Eine-Welt-Partei e.V. (Unu Mondo), c/o Ulrich Matthias, Rückertstr. 6, 65187 Wiesbaden, Germanio, <um @ unu-mondo.org>

http://www.eineweltpartei.de, http://www.unu-mondo.org